Onderzoeksethiek

Het Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg houdt zich aan de best practices in de ethiek van wetenschappelijk publiceren zoals vermeld in de Code of Conduct and Best Practice Guidelines van COPE (Committee on Publication Ethics) voor alle betrokken partijen: auteurs, reviewers en de uitgever. Dit omvat eerlijke beschrijvingen van auteur bijdragen, eerlijke behandeling van onderzoeksdeelnemers, eerlijke weergave van resultaten, expliciete vermelding van hoe het onderzoek is gefinancierd en vermelding van alle mogelijke belangenconflicten. Als u vragen of zorgen heeft over de onderzoeksintegriteit of publicatie-ethiek in dit tijdschrift, kunt u contact opnemen met de redactie.

Ethische goedkeuring

Onderzoek met menselijke proefpersonen, menselijk materiaal, of menselijke data, moet uitgevoerd zijn in lijn met de Helsinki verklaring en moet zijn goedgekeurd door een ethische commissie. Een verklaring waarin dit is beschreven, inclusief de naam van de ethische commissie en het referentienummer waar van toepassing, moeten in alle manuscripten waarin dit soort onderzoek beschreven wordt opgenomen zijn. Als een studie vrijgesteld is van een ethische goedkeuring, moet dit, met onderbouwing, aangegeven worden in het manuscript. Verdere informatie en documentatie om dit te ondersteunen moet op aanvraag toegankelijk gemaakt worden voor de editor. Manuscripten kunnen worden afgewezen als de editor van mening is dat het onderzoek niet is uitgevoerd binnen het juiste ethische kader. In zeldzame gevallen kan de editor besluiten contact op te nemen met de ethische commissie voor nadere informatie.

Informed consent

Voor al het onderzoek met menselijke deelnemers is informed consent van de deelnemers (in het geval van kinderen tussen de 12 en 16 jaar oud, van kind én hun ouders of rechtelijke voogd; voor kinderen onder de 12 jaar oud van de ouders of rechtelijke voogd) vereist en een verklaring hierover dient opgenomen te zijn in het manuscript. Wanneer er in een manuscript sprake is van onderzoek met kwetsbare groepen (bijvoorbeeld personen met een verstandelijke beperking), er een mogelijk risico is op dwang (bijvoorbeeld gevangenen), of wanneer de toestemming mogelijk verkregen is zonder dat de deelnemer volledig geïnformeerd was, zal de editor een afweging maken over de gepastheid van de consent. Toestemming dient verkregen te worden voor het verzamelen van alle vormen van persoonlijk identificeerbare data, inclusief biomedische, klinische en biometrische data.

De persoon dient wilsbekwaam te zijn, en bij afwijkingen wordt er een afweging gemaakt en met voogd/vertegenwoordiger afgestemd.

Open Science, preregistratie en data

Het Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg vindt het belangrijk dat artikelen die gepubliceerd worden reproduceerbaar zijn. Auteurs worden daarom aangemoedigd om analyse codes (syntax, codeerschema’s voor kwalitatief onderzoek), output en stimulusmateriaal behorende bij de in het artikel gerapporteerde resultaten als bijlage bij het artikel toe te voegen of op een publiek toegankelijke repository te plaatsen. In lijn met de Code of Conduct and Best Practice Guidelines van COPE (Committee on Publication Ethics) worden auteurs ook aangemoedigd om, mits dit binnen de geldende privacy regelgeving en informed consent mogelijk is, hun data (kwantitatief en/of kwalitatief) ge(pseudo)anonimiseerd als bijlage toe te voegen aan het artikel of in een publiek toegankelijke repository te plaatsen. Het Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg onderkent dat het publiek delen van data niet altijd mogelijk is. Auteurs worden in die gevallen verzocht om in het artikel een verklaring op te nemen waarin beschreven staat hoe de gebruikte data opvraagbaar zijn.

Auteurschap

Het Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg vereist dat alle auteurs een substantiële bijdrage hebben geleverd aan het manuscript en dat niemand die een substantiële bijdrage heeft geleverd als auteur weggelaten is (bijv. als het werk (gedeeltelijk) is gebaseerd op het werk van een student, dan moet de student de mogelijkheid krijgen om als auteur opgenomen te worden). Auteurbijdragen en dankbetuigingen dienen in het manuscript aangegeven te worden volgens de Contributor Role Taxonomy (CRediT). Voor meer informatie over CRediT zie http://credit.niso.org. Alle auteurs moeten ingestemd hebben met de inhoud van het manuscript.

Beleid Generatieve AI

Het Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg volgt de ontwikkelende richtlijnen van NWO,
internationale uitgever Springer,internationale organisaties (o.a American Psychological Association)
en nationale overheidsdocumentatie
met betrekking tit het gebruik van generatieve kunstmatige intelligentie (GenAI) in wetenschappelijk werk. Onderstaand beleid is van toepassing voor alle auteurs: 

Gebruik door auteurs

Het gebruik van GenAI-tools (zoals grote taalmodellen en aanverwante technologieën) is toegestaan als ondersteuning bij het uitvoeren van het onderzoek en het schrijven en redigeren van manuscripten. Denk hierbij aan taken als het verbeteren van taalgebruik, het structureren van tekst of het verkennen van ideeën.

Auteurs dienen zich daarbij aan de volgende uitgangspunten te houden:

• Verantwoordelijkheid ligt bij de auteur(s). Alle inhoud die in het manuscript terechtkomt – inclusief tekst, analyses, interpretaties en literatuurverwijzingen – dient door de auteur(s) zorgvuldig te zijn gecontroleerd op juistheid, volledigheid en wetenschappelijke integriteit. GenAI-tools kunnen fouten maken, bronnen verzinnen of nuance missen; de eindverantwoordelijkheid ligt altijd bij de auteurs.
• GenAI kan niet als auteur worden opgevoerd. Auteursschap vereist verantwoordelijkheid voor het werk en de mogelijkheid tot het afleggen van wetenschappelijke verantwoording. GenAI-tools voldoen hier niet aan en mogen dan ook niet als (co-)auteur worden vermeld.
• Transparantie is vereist. Auteurs dienen altijd te vermelden of GenAI-tools zijn gebruikt bij de totstandkoming van het manuscript, ongeacht de omvang van het gebruik. Zie hieronder voor de aparte verklaring die toegevoegd moet worden bij indiening.

Verantwoording gebruik van generatieve AI (GenAI)

Auteurs dienen transparant te zijn over het gebruik van generatieve AI (GenAI) bij de totstandkoming van het manuscript. Indien GenAI-tools zijn gebruikt, vermelden auteurs dit in een aparte verklaring, inclusief:

• de gebruikte tool(s);
• het doel van het gebruik;
• de mate waarin de output is bewerkt of gecontroleerd door de auteurs.

Gebruik van GenAI ontslaat auteurs niet van hun verantwoordelijkheid voor de inhoud van het manuscript.

Gebruik van GenAI bij afbeeldingen en figuren

Het gebruik van GenAI of AI-ondersteunde tools voor het aanmaken of bewerken van afbeeldingen, figuren of illustraties in ingediende manuscripten is niet toegestaan. Dit geldt ook voor het gebruik van GenAI bij de productie van grafische samenvattingen (graphical abstracts) of ander beeldmateriaal dat bij het manuscript wordt ingediend.

De reden hiervoor is tweeledig: ten eerste is onduidelijk of op door AI gegenereerde afbeeldingen auteursrechten rusten van derden, wat juridische risico's met zich meebrengt. Ten tweede kunnen AI-gegenereerde of AI-bewerkte afbeeldingen de wetenschappelijke integriteit van het gepresenteerde onderzoek ondermijnen.

Kleine technische aanpassingen aan bestaande afbeeldingen – zoals het bijstellen van helderheid, contrast of kleurbalans – zijn toegestaan, mits deze geen informatie uit het origineel verhullen of verwijderen.

Uitzondering: Wanneer het gebruik van AI-tools onderdeel is van de onderzoeksopzet of -methode (bijvoorbeeld bij AI-ondersteunde beeldanalyse in het onderzoek zelf), is dit toegestaan mits het gebruik reproduceerbaar wordt beschreven in de methodesectie. Deze beschrijving dient in ieder geval te bevatten: een toelichting op hoe de tool is ingezet, de naam van het model of de tool, het versienummer en de naam van de ontwikkelaar. Auteurs dienen zich te houden aan de gebruiksvoorwaarden van de betreffende software en te zorgen voor correcte bronvermelding.

Gebruik door reviewers

Het gebruik van GenAI-tools bij het schrijven of ondersteunen van peer-reviews is niet toegestaan.

Manuscripten die ter beoordeling worden aangeboden zijn vertrouwelijk. Het invoeren van (delen van) een manuscript in een GenAI-tool brengt het risico met zich mee dat vertrouwelijke informatie buiten de beoogde context terechtkomt – bijvoorbeeld doordat de tool deze gegevens gebruikt voor verdere training of onbedoeld beschikbaar stelt bij toekomstige zoekopdrachten. Dit is onverenigbaar met de vertrouwelijkheidsplicht die reviewers hebben ten aanzien van ingezonden werk.

Reviewers worden geacht hun beoordeling volledig op eigen expertise en inzicht te baseren.

Redactie

Ook redactieleden hanteren de vertrouwelijkheidsplicht ten aanzien van ingezonden manuscripten en onthouden zich van het gebruik van GenAI-tools bij de inhoudelijke beoordeling of verwerking van manuscripten.

Herziening van dit beleid

De ontwikkelingen rondom GenAI gaan snel. Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg behoudt zich het recht voor dit beleid te herzien wanneer nieuwe inzichten, richtlijnen of regelgeving daartoe aanleiding geven.